آموزش مبانی تکنولوژی خلاء

تفاوت فشار مطلق، فشار نسبی و خلاء + جدول تبدیل واحدها

«فشار مطلق»، «فشار نسبی» و «خلاء» سه شیوهٔ بیان یک کمیت‌اند و اشتباه‌گرفتن آن‌ها یکی از رایج‌ترین خطاها در انتخاب پمپ وکیوم و خواندن گیج است. این راهنما با فرمول، اینفوگرافی و مثال عددی تفاوت‌ها را روشن می‌کند و جدول کامل تبدیل واحدهای پاسکال، میلی‌بار، تور، psi و اینچ جیوه را در اختیارتان می‌گذارد.

فشار مطلقفشار نسبی (گیج)درصد خلاءجدول تبدیل واحد

چرا تفاوت فشار مطلق، نسبی و خلاء مهم است؟

مشخصات فنی پمپ‌های وکیوم، مثل «خلاء نهایی»، معمولاً به‌صورت فشار مطلق نوشته می‌شود، در حالی که گیج‌های ساده روی خط خلاء فشار نسبی یا درصد خلاء را نشان می‌دهند. اگر این دو را یکی بگیرید، ممکن است پمپی بخرید که به خلاء موردنیاز فرآیند نمی‌رسد یا خواندهٔ گیج را اشتباه تفسیر کنید. اگر پمپ شما به عدد کاتالوگ نمی‌رسد، قبل از هر چیز مقالهٔ چرا پمپ وکیوم به خلاء نهایی نمی‌رسد؟ را ببینید و مطمئن شوید نوع فشار را درست مقایسه می‌کنید.

فشار مطلق (Absolute Pressure) چیست؟

فشار مطلق، فشار واقعی گاز نسبت به «خلاء کامل» (فشار صفر) است. این عدد هرگز منفی نمی‌شود و به آب‌وهوا یا ارتفاع محل بستگی ندارد؛ پس مبنای درست مقایسهٔ پمپ‌ها و طراحی فرآیند است. در کاتالوگ پمپ‌ها، عباراتی مثل mbar (abs) یا Pa (abs) به همین نوع فشار اشاره دارند.

فشار نسبی (Gauge Pressure) چیست؟

فشار نسبی یا فشار گیج، اختلاف فشار گاز با فشار جو محیط است. فشارسنج‌های معمولی همین مقدار را نشان می‌دهند. اگر فشار داخل سیستم بالاتر از جو باشد، عدد مثبت است و اگر پایین‌تر باشد (یعنی در حالت خلاء)، عدد منفی می‌شود. مثلاً «۰٫۸- بار» یعنی فشار سیستم ۰٫۸ بار کمتر از فشار جوی محل است.

خلاء (Vacuum) چیست و چطور بیان می‌شود؟

خلاء یعنی فشاری که پایین‌تر از فشار جو است. مقدار خلاء را به سه شکل می‌گویند:

  • به‌صورت فشار مطلق: مثلاً ۲۰۰ میلی‌بار مطلق (روش دقیق و مرسوم در صنعت خلاء).
  • به‌صورت مقدار زیر فشار جو: مثلاً ۸۰۰ میلی‌بار خلاء یا ۶۰۰ میلی‌متر جیوه خلاء.
  • به‌صورت درصد خلاء: مثلاً ۸۰٪ خلاء؛ نسبت خلاء به فشار جو.

هرچه فشار مطلق کمتر باشد، «خلاء» بیشتر یا عمیق‌تر است. اگر هنوز با مفهوم پایه‌ای خلاء آشنا نیستید، ابتدا مقالهٔ انواع پمپ وکیوم را بخوانید.

رابطهٔ سه کمیت در یک نگاه

فشار جو (Patm) خلاء کامل (فشار صفر) فشار سیستم (P) فشار مطلق خلاء = فشار نسبی منفی
Pabs = Patm + Pgaugeفشار مطلق = فشار جو + فشار نسبی
Vacuum = Patm − Pabsخلاء = فشار جو − فشار مطلق

نکتهٔ مهم: فشار جو ثابت نیست. در سطح دریا حدود ۱۰۱۳ میلی‌بار است، ولی در شهرهای مرتفع مثل تهران حدود ۸۸۰ میلی‌بار (تقریبی). برای همین یک گیج که ۰٫۸- بار نشان می‌دهد، در دو شهر دو فشار مطلق متفاوت دارد؛ اما فشار مطلق همیشه مرجع ثابتی است.

مثال‌های عملی

1

خواندن گیج

گیج ۰٫۸- بار (۸۰۰- میلی‌بار) در سطح دریا یعنی فشار مطلق حدود ۱۰۱۳ − ۸۰۰ = ۲۱۳ میلی‌بار.

2

درصد خلاء

۹۰٪ خلاء یعنی فشار مطلق ۱۰٪ فشار جو، تقریباً ۱۰۱ میلی‌بار.

3

اینچ جیوه

گیج ۲۹ اینچ جیوه خلاء یعنی فشار مطلق حدود ۰٫۹۲ اینچ جیوه یا ۳۱ میلی‌بار.

واحدهای فشار در تکنولوژی خلاء

در صنعت خلاء چند واحد با هم رایج است و کاتالوگ سازنده‌های مختلف از واحدهای متفاوتی استفاده می‌کنند:

  • پاسکال (Pa): واحد استاندارد SI؛ کیلوپاسکال (kPa) برای فشارهای بالاتر.
  • میلی‌بار (mbar): محبوب‌ترین واحد در پمپ‌های اروپایی؛ ۱ mbar = ۱۰۰ Pa.
  • تور (Torr) و mmHg: رایج در آزمایشگاه‌ها و منابع آمریکایی؛ ۷۶۰ Torr برابر فشار جو استاندارد است.
  • psi و اینچ جیوه (inHg): رایج در گیج‌های ساده و تجهیزات تهویهٔ مطبوع و تبرید.

مبدل آنلاین واحد فشار (مطلق، نسبی و خلاء)

با این ابزار می‌توانید فشار را بین واحدهای Pa، kPa، mbar، bar، Torr، psi، inHg و atm تبدیل کنید و همزمان فشار مطلق، فشار نسبی (گیج) و درصد خلاء را ببینید. اگر ورودی شما از روی گیج خوانده شده، نوع ورودی را «فشار نسبی» بگذارید و برای خلاء عدد منفی وارد کنید.

واحدفشار مطلقفشار نسبی (گیج)

برای سطح دریا ۱۰۱۳٫۲۵ میلی‌بار را نگه دارید. برای شهرهای مرتفع فشار جو محل را وارد کنید. فشار نسبی منفی یعنی خلاء.

جدول تبدیل واحدهای فشار

جدول زیر معادل «یک واحد» از هر ردیف را در سایر واحدها نشان می‌دهد. مثلاً ردیف mbar می‌گوید ۱ میلی‌بار برابر ۱۰۰ پاسکال است.

۱ واحد برابر است باPambarTorrbarpsiinHg
۱ پاسکال (Pa)10.010.00750061×10⁻⁵1.45038×10⁻⁴2.9530×10⁻⁴
۱ میلی‌بار (mbar)10010.7500620.0010.01450380.029530
۱ تور (Torr)133.3221.3332210.001333220.01933680.0393701
۱ بار (bar)1000001000750.062114.503829.5300
۱ پوند بر اینچ مربع (psi)6894.7668.947651.71490.068947612.03602
۱ اینچ جیوه (inHg)3386.3933.863925.40000.03386390.4911541

برای سنجش سریع، جدول زیر فشار جوی استاندارد را در واحدهای مختلف نشان می‌دهد:

واحدمقدار فشار جوی استاندارد (سطح دریا)
پاسکال (Pa)101325
کیلوپاسکال (kPa)101.325
میلی‌بار (mbar)1013.25
بار (bar)1.01325
تور (Torr)760
psi14.696
اینچ جیوه (inHg)29.92
اتمسفر (atm)1

نکته: «میکرون» در گیج‌های خلاء همان میلی‌تور است: ۱ میکرون = ۰٫۰۰۱ تور ≈ ۰٫۱۳۳ پاسکال. mmHg و Torr در عمل برابر در نظر گرفته می‌شوند.

اشتباهات رایج

مقایسهٔ مطلق با نسبی

خلاء نهایی پمپ مطلق است؛ آن را با عدد گیج منفی مقایسه نکنید.

نادیده‌گرفتن ارتفاع محل

گیج‌های نسبی در شهرهای مرتفع حداکثر به عدد کمتری می‌رسند و این به‌معنای ضعف پمپ نیست.

اشتباه در واحد

تبدیل نکردن Torr به mbar یا تفسیر اشتباه «۱۰⁻³» می‌تواند خطای بزرگی بسازد.

اعتماد به گیج ساده در خلاء بالا

گیج‌های مکانیکی برای خلاء بالا دقت ندارند و برای این محدوده گیج‌های مخصوص لازم است.

سؤالات متداول

فشار مطلق و فشار نسبی چه فرقی دارند؟

فشار مطلق نسبت به خلاء کامل سنجیده می‌شود و هیچ‌وقت منفی نیست، ولی فشار نسبی نسبت به فشار جو سنجیده می‌شود و در حالت خلاء منفی است.

رابطهٔ خلاء و فشار مطلق چیست؟

خلاء برابر فشار جو منهای فشار مطلق است؛ هرچه فشار مطلق کمتر باشد، خلاء عمیق‌تر است.

یک میلی‌بار چند پاسکال است؟

یک میلی‌بار برابر ۱۰۰ پاسکال است. همچنین یک تور حدود ۱٫۳۳۳ میلی‌بار است.

۷۶۰ تور چند میلی‌بار است؟

۷۶۰ تور برابر فشار جوی استاندارد و معادل ۱۰۱۳٫۲۵ میلی‌بار است.

پمپ وکیوم کدام فشار را نشان می‌دهد؟

مشخصهٔ خلاء نهایی پمپ در کاتالوگ معمولاً فشار مطلق است. اگر مشخص نبود از سازنده بپرسید.

برای انتخاب پمپ با خلاء موردنیازتان مشاوره می‌خواهید؟

فشار کاری فرآیند خود را به ما بگویید تا مدل مناسب را پیشنهاد دهیم.

تماس با وکشاپ